2.2.2. Θρησκευτικά Μνημεία

Τα σημαντικότερα μνημεία της πόλης της Λευκάδας είναι οι ναοί της. Πρωτοχτίστηκαν μεταξύ 1685 και 1750 και ανοικοδομήθηκαν οι περισσότεροι μετά τον μεγάλο σεισμό του 1825. Λευκαδίτες και άλλοι αγιογράφοι – ζωγράφοι, ξυλόγλυπτες και τεχνίτες της πέτρας εργάστηκαν για τη διακόσμησή τους. Το τέμπλο του κεντρικού ναού του Αγίου Μηνά, λεπτοδουλειά της ξυλογλυπτικής τέχνης και αριστούργημα της μεταβυζαντινής αγιογραφίας, κατέχει πρωτεύουσα θέση ανάμεσα στα εκκλησιαστικά μνημεία μας. Οι εκκλησίες των Εισοδίων, του Αγ. Δημητρίου, του Αγ. Νικολάου, της Αγ. Παρασκευής, των Αγ. Αναργύρων –με έμφαση στα περίτεχνα τέμπλα τους- αξίζει να αναδειχθούν. Ο ναός του Αγ. Σπυρίδωνα, μια ανοιχτή πληγή στην καρδιά της πόλης μας, ελπίζουμε να λάβει τέλος στην περιπέτειά του και να προβληθεί ιδιαιτέρως μετά την ανακαίνισή του, να γίνει γνωστή η ιστορία του και να έχει κεντρικό ρόλο στην ποιμαντική του τουρισμού, με την συχνή τέλεση ιερών ακολουθιών κ.ά. Ο κτητορικός ναός του Παντοκράτορα, που φιλοξενεί στον περίβολό του τον τάφο του εθνικού μας ποιητή Αριστ. Βαλαωρίτη, θα πρέπει να μένει ανοιχτός και πέραν της ημέρας που πανηγυρίζει ύστερα, βέβαια, από την απαραίτητη άδεια της Ι. Μητρόπολης.

Οι ντόπιοι αγιογράφοι – ζωγράφοι θρησκευτικών πινάκων, όπως ο παραγωγικότατος σ’ αυτόν τομέα Σπυρίδων Γαζής, θα πρέπει να προβληθούν ξεχωριστά, με ένα ιδιαίτερο θεματικό αφιέρωμα (έκθεση έργων τους, πρόταση διαδρομής σε εκκλησίες όπου φυλάσσονται έργα τους, ειδικό λεύκωμα).

Για την Ι. Μονή Φανερωμένης δεν χρειάζεται να αναφέρουμε πολλά. Ήδη υποδέχεται το σύνολο σχεδόν των επισκεπτών της Λευκάδας, ως ένα από τα περισσότερο αξιοθέατα μνημεία και τοπία της. Η εφέστια εικόνα της Φανερωμένης, η λειτουργική ζωή της Μονής, ο μοναδικής θέας φυσικός εξώστης της τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες προσκαλούν τους τουρίστες, πιστούς ή όχι, σχεδόν όλους όσους έρχονται στο νησί, να φτάσουν μέχρι το μοναστήρι της Κυράς. Από το 2006 λειτουργεί το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Μονής, ένα σταυροδρόμι εκκλησιαστικής τέχνης και τοπικής ιστορίας, με εκθέματα προερχόμενα από την Ι. Μονή, από άλλα -διαλυμένα σήμερα- μοναστήρια του νησιού και από πολλούς ενοριακούς ιερούς ναούς που τα χρησιδάνεισαν για τη δημιουργία του Μουσείου, ικανό να διδάξει και να κατηχήσει. Από τον Μάιο του 2011 στο υπόγειο του ίδιου κτιρίου στεγάζεται και λειτουργεί το Ναυτικό Μουσείο, μία πλούσια συλλογή με ομοιώματα πλοίων από την κιβωτό του Νώε μέχρι τον «Τιτανικό», το «Αβέρωφ», το «Αδρίας», το «Γλάρο» κ.ά., τα οποία κατασκεύασε με πολύ κόπο και μεράκι, με τα ίδια του τα χέρια, ο συμπατριώτης μας καλλιτέχνης Νίκος Θάνος (Μορίνας). Πρόσφατα δημιουργήθηκε και μικρός ζωολογικός κήπος.

Το μοναστήρι της Οδηγήτριας στην Απόλπαινα, το αρχαιότερο εκκλησιαστικό κτίσμα στο νησί, χρειάζεται άμεση αναστήλωση και τη βοήθεια των Λευκαδιτών, ώστε να επαναπατρισθούν οι μοναδικής αξίας τοιχογραφίες της που σήμερα εκτίθενται στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και, κατά την ταπεινή μου γνώμη, θα πρέπει να αναδειχθούν σε «Ελγίνεια τη Λευκάδας». Η μικρή απόσταση της Μονής από την πόλη, η σημαντική ιστορία της και η θέση της στην αρχή του οδικού άξονα προς τα ορεινά διασφαλίζει τον κομβικό της ρόλο στην ανάπτυξη του θρησκευτικού τουρισμού στη Λευκάδα.

Τα υπόλοιπα μοναστήρια της Λευκάδας, χτισμένα κυρίως στα ορεινά του νησιού, περιμένουν ακόμη πρωτοβουλίες αναστήλωσης και διάσωσης –τουλάχιστον των καταγραφών με βυζαντινές τοιχογραφίες καθολικών τους. Ένα δεύτερο βήμα μπορεί να αποτελέσει η ανάδειξή τους στα πλαίσια ενός προγράμματος θρησκευτικού τουρισμού. Με τη βοήθεια ενός οργανωμένου δικτύου μονοπατιών, με την αναβίωση των παραδοσιακών πανηγυριών τους και την περιοδική τέλεση ιερών ακολουθιών μπορούν και τα ίδια να ζωντανέψουν και για τους προσκυνητές να αποτελέσουν οάσεις της ψυχής και των αισθήσεων [18].